Terwijl we ons druk maken over schermtijd en dalende leescijfers, gebeurt er stilletjes iets moois: de bibliotheek groeit weer. Vanochtend meldde de NOS op basis van cijfers van de KB en het CBS dat Nederland vorig jaar 1.283 bibliotheekvestigingen telde — het hoogste aantal sinds 2014, met 35 nieuwe locaties in één jaar. Er zijn 3,8 miljoen leden, en de groep die het hardst groeit is niet de bekende oma met haar leesstapel maar de twintiger: het aantal leden tussen de 18 en 30 nam met ruim een vijfde toe. Bibliotheken organiseerden 400.000 activiteiten, de online bibliotheek groeide naar 763.000 titels, en via de Bibliotheek op school werden 8,5 miljoen boeken uitgeleend, 7 procent meer dan het jaar ervoor.
Dat nieuws komt twee dagen na een heel ander bericht. Dinsdag bleek uit het PISA-onderzoek 2025 dat 39 procent van de Nederlandse 15-jarigen niet goed genoeg leest om op school en in de samenleving mee te komen. In 2018 was dat nog een kwart, in 2023 bijna een derde. De Leescoalitie pleit daarom voor een "brede leescultuur, ook buiten het onderwijs" — en noemt daarbij expliciet de bibliotheek. Zet je die twee berichten naast elkaar, dan zie je een cadeau-idee dat bijna niemand bedenkt.
Het cadeau dat 3,8 miljoen mensen al hebben
Een bibliotheekabonnement is misschien wel het meest onderschatte cadeau van Nederland. Het kost voor volwassenen bij de meeste bibliotheken ergens tussen de €45 en €63 per jaar (de tarieven verschillen per regio), en daarvoor krijg je toegang tot 22,9 miljoen fysieke boeken, de online bibliotheek met e-books en luisterboeken, tijdschriften, cursussen, taalcafés en al die 400.000 activiteiten. Vergelijk dat eens met wat je kwijt bent aan drie nieuwe boeken. Bovendien meldt de NOS dat 76 procent van de bibliotheken ook voor volwassenen korting of een gratis variant aanbiedt — in Gouda zijn jongeren sinds 1 januari zelfs tot hun 27e gratis lid. Even bellen met de bieb om de hoek is dus de moeite waard voordat je betaalt.
Waarom geeft dan bijna niemand het? Omdat het niet in een doosje past. Een abonnement is geen ding, en wij geven graag dingen. Maar de helft van de cadeaus wordt niet gewaardeerd, en juist de cadeaus die iets in gang zetten — een uitje, een les, een lidmaatschap — blijven het langst hangen. Wij zagen deze zomer al dat mensen uitjes cadeau vragen nu die duurder worden. Een jaar bibliotheek is precies zo'n cadeau: het geeft geen boek, het geeft álle boeken.
Voor wie het werkt (en hoe je het geeft)
Voor kinderen: gratis, dus geef de tijd erbij
Kinderen tot 18 zijn overal gratis lid. Daar valt dus niets aan te kopen — en toch is het een cadeau. Wat je geeft, is de eerste keer: het pasje samen ophalen, het eerste boek zelf laten kiezen, een vaste bibliotheekmiddag in de agenda. Kinderen die thuis en buiten school zien dat lezen normaal is, lezen beter; dat is de kern van wat de Leescoalitie bepleit. Zoek je een tastbaar cadeautje om erbij te doen, kijk dan in onze gids voor de Kinderboekenweek 2026 — die begint op 30 september en heeft dit jaar het thema "Spot aan!".
Voor tieners: het antwoord op de schermvraag
De 15-jarigen uit het PISA-onderzoek zijn dezelfde tieners die volgens de NOS 102 minuten per dag op een scherm zitten. Een lidmaatschap alleen gaat dat niet oplossen, maar een e-reader met de online bibliotheek erop (gratis met het abonnement) blijkt in de praktijk een verrassend goed bruggetje: het voelt als een gadget, het leest als een boek. In onze e-readergids lees je welke modellen daarmee overweg kunnen. En wie nog een cadeau zoekt voor een tiener die "niks leest": het aantal jongvolwassen bibliotheekleden groeide vorig jaar dus met ruim twintig procent. Ze zijn er wél.
Voor volwassenen: het abonnement als cadeaubon
Een abonnement voor een volwassene geef je op twee manieren. De meeste bibliotheken verkopen een cadeau-abonnement of cadeaubon aan de balie of via hun website; anders schrijf je het bedrag op een kaartje en haal je het pasje samen op. Combineer het met een boekenlegger of een leeslampje uit onze gids voor de boekenliefhebber en het voelt ineens wél als een pakje. Tip voor wie zelf jarig is: zet "een jaar bibliotheek" op je verlanglijstje. Het staat niet in een webshop, maar op Vlijstje kun je elke wens handmatig toevoegen — met een link naar de tarievenpagina van je eigen bibliotheek erbij.
Voor jezelf: het goedkoopste voornemen van het najaar
September is de nieuwe januari, schreven we al eerder, en "meer lezen" staat elk jaar in de top van goede voornemens. Het verschil tussen de mensen die het volhouden en de rest zit zelden in motivatie en bijna altijd in drempels. Een boek van €22 dat tegenvalt, leg je met tegenzin weg; een bibliotheekboek breng je gewoon terug en pak je een ander. Dat is precies waarom het lidmaatschap onder twintigers zo groeit: het is de goedkoopste manier om veel te proberen.
Wat de bibliotheek nog meer is
Klaas Gravesteijn, directeur van de Vereniging van Openbare Bibliotheken, zegt het bij de NOS zo: de bibliotheek is meer dan een uitleenpunt, mensen leren er en laten zich informeren. Vorig jaar hielpen bibliotheken 360.000 mensen met vragen over de digitale overheid, geld en inburgering. Wie een abonnement cadeau geeft aan een ouder wordende vader of moeder, geeft dus ook een plek om te leren omgaan met DigiD, een warme leestafel op een koude dinsdag en een reden om de deur uit te gaan. In een najaar waarin uit eten een luxe wordt, is dat geen klein cadeau.
Zet het op je lijstje
Of je nu iemand een jaar lezen wilt geven of het zelf wilt vragen: begin bij het lijstje. Maak een gratis verlanglijstje op Vlijstje, zet "bibliotheekabonnement" erop naast dat ene boek dat je écht wilt hebben, en deel het met wie het wil weten. In een paar tikken klaar, account hoeft niet eens. En wie het pasje al heeft: de Kinderboekenweek begint over drie weken. Reserveren kan vandaag al.
